نوشتاری از حجت ا... یگانه
ما کمابیش درمکالمات روزانه، مطبوعات، بازار، دانشگاه ها، محیط کارو... واژه تبلیغ را می شنویم. هرکس تصوری مطابق با پیش زمینه های ذهنی ودانسته هایش ازاین واژه دارد و کمتر پیش می آید کسی بخواهد نگاهی موشکافانه به این موضوع داشته باشد وبه تأثیرو جایگاه واقعی وکارکردآن درساختاراجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی جامعه بپردازد.
این واژه برای اولین بار ازارگان مرکزی کلیسای کاتولیک به وسیله پاپ گریکوری پانزدهم که درسال 1622 ایجادشده بودگرفته شد، که ازریشه ابلاغ گرفته شده و به معنای رسانندگی است ومعنای لغوی آن برانگیختن ویا به حرکت واداشتن اندیشه هاست.
درفرهنگ(وستر) آنرا تلاش برای ارائه آموزه ها، ایده ها، دلایل یا شواهد ازطریق رسانه های ارتباطی برای تقویت هدفی یا مبارزه با هدف ضدآن تعریف کرده اند. کوالتر، تبلیغ را تلاش آگاهانه ای می داند برای دگرگونی طرزتلقی ها ازطریق ارتباطات.
تبلیغ وتبلیغات و وسایل آن درطول تاریخ متفاوت بوده اند و درواقع می توان گفت ازسه مرحله گذشته اند.
1 ـ دردوران های قدیم تبلیغ وسیله ای برای بیان نظرات محدود فردی بود.
2 ـ دردوره ی بعد بخصوص بعد ازظهور صنعت مرحله پیشرفت دیگری ظهورکرد که می توان آنرا مرحله ی اهتمام وتوجه به روشنفکران وباسوادان دانست ولی آنچه امروزمی بینیم ومرحله ی سوم آن است، تبلیغ و وسایل آن به شکل عظیمی طبقه ی باسواد وحتی بی سواد را نیز در نوردیده وبه صورت تبلیغ توده ای ومردمی تبدیل شده است وبا تمامی وسایل اش به تسخیر مردم درآمده است.
باید دانست ما، هرروزه درمعرض بمباران پی درپی تبلیغات وارتباط اقناعی قرارداریم.
این پیامها نه از طریق اقامه ی دلیل ومباحثه، بلکه با دستکاری نمادها وبنیانی ترین عواطف بشری به اقناع می پردازند.
اما پیرامون تبلیغات سیاسی یا پروپاگانداکه به معنای تاثیرگذاری برعقیده به کاربرده می شود. اولین نکته این است که اهداف نسبت به محتوا ازاهمیت بیشتری برخوردارهستند.
هدف اصلی تبلیغات نفوذ دررفتارافراداست ودراختیارگرفتن افکارعمومی، خواست مسلم تبلیغات چی است.
تبلیغات القائی: تبلیغات باروش قاعده ی القایی درافکارعمومی حافظه اجتماعی جدید می سازد. تصورات، اعتقادات وذهنیات تازه ای بنیان می افکندکه از اساس با سابقه ی دیرینه ی جامعه بیگانه است وهیچ رابطه ای نیزبا واقعیات خارجی ندارد، بلکه یک عمل القایی به سبب ایجاد این تصورات درفرد وجامعه شده است و به وسیله این پدیده روانی دست به ایجادحرکت های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی واقتصادی می زند. به این سبب است که این گونه تبلیغات را القایی می گویند.
محورالقا ممکن است متفاوت باشد. سیاسی، اقتصادی و ... درالقا سیاسی محورالقا متفاوت است. به عنوان مثال محورالقا در امریکا مبارزه باتروریسم است وتمام کوشش آمریکا در ظاهر، ازبین بردن تروریسم وتبلیغات او برای القا چنین محوری است.
علاوه برآن باید محمل القا را نیز مشخص کرد وآن منطقی است که به استخدام این هدف درمی آید.
فنون تبلیغ:
1ـ حیثیت واعتبار: تبلیغات گر، تبلیغات خودرا با چیزهایی شروع می کندکه برای مردمی که می خواهد آنهارا تحت نفوذ بگیرد عزیزاست وبدان احترام می گذارد وپذیرا هستند. در واقع تبلیغات به ارزش های سنتی وآرمانها و هدفهایی که مردم می خواهندبه آن نایل شوند متوسل می شود. درمسایل انتخاباتی یکساله ی اخیر، توسل به روبان های رنگی که ذهن تاریخی مردم ایران نسبت به آن رنگ، تقدیس کننده بود. دراین حوزه ازفنون تبلیغ قرارمی گیرد.
2ـ تحریف: فن تحریف حقایق را دربرمی گیرد. تحریف می تواند به شکل متهم کردن مخالفان باشد یا به صورت تعریف ازطرفداران و بزرگ کردن امتیازات آنها باشد.
ساده کردن بیش از حدموضوعات ویا پیچیده سازی هم ازشیوه های تحریف حقایق است. حوادث دهه ی 90 درمیدان( تیان آن من) میدان مرکزی شهرپکن درچین و تحریک دانشجویان با استفاده ازفن تحریف پیرامون قدرت واقعی دولت مرکزی چین و ساده سازی سطوح دسترسی مردم به پیروزی درمقابل دولت، دانشجویان برخی دانشگاه های پکن رابرآن داشت که برای اندازی دولت چین دست به تحصن درمیدان مذکور بزنند، این تحصن که باهدایت مستقیم رادیوهای غربی بخصوص شبکه «سی. ان. ان» و «بی بی سی» وبرخی شبکه های معارض دولت چین شکل یافته بود. درنهایت با خشونت دولت چین واستفاده ازقوه ی قهریه خاتمه یافت.
این موضوع وهمچنین فروپاشی اتحادشوروی سابق ونیزشکل گیری انقلاب های رنگی دربرخی کشورهای شوروی سابق ازجمله گرجستان درقالب فن تحریف گنجانده می شود. ازاین رو که قلب واقعیات وتبلیغ آنها برای ملت های ذینفع محوراصلی این تبلیغات سیاسی بوده است.
3ـ نا ایمنی: متخصصان تبلیغات درمواردی که افراد دستخوش نا ایمنی هستند می دانند که آنها نسبت به برخی تبلیغات، بیشترحساس اندوآماده ی پذیرش آنها هستند. تبلیغات گرمی داند که افراد درچنین شرایطی قادرنیستند از راه های مرسوم برای حل مشکلات خود استفاده کنند و ازاین جهت ازحل مشکلات روزمره خود عاجز می شوند. درنتیجه تبلیغات چی می تواند در چنین شرایطی وانمود کند که می تواند آنها را درحل مشکلات خودیاری دهد وآنها را ازبن بست بیرون آورد.
گاهی حتی تبلیغات افرادرا دستخوش ناایمنی می کند تا بتواند ازاین دستپاچگی و سردرگمی افراد، بهره برداری کند.
عوامل نا ایمنی زیاداست، با سن و جنس وشکل و اعتقادات مذهبی افراد این عوامل را تفسیرمی کنند. تبلیغاتگر زمانی درکارش موفق می شود که بتواند روی آن دسته از نا ایمنی ها انگشت بگذارد که مردم دچارآن هستند وجنبه رایج تری دارند. عواملی که درانسان احساس نا ایمنی ایجادمی کند. فقر، بیکاری، بیماری، مرگ، آشوب ها و... می باشند.
درحیطه ی نا ایمنی سیاسی، بهره گیری صدام ازحضورمنافقین و تحریک آنها درواپسین روزهای جنگ تحمیلی برای حمله به مرزهای جمهوری اسلامی ایران، نوعی بهره گیری و استفاده از سردرگمی ودستپاچگی آن سازمان بودکه با پذیرش قطعنامه 598 توسط ایران تمامی آمال وآرزوهای خود را بربادرفته می دید و صلح ایران وعراق را تهدیدی بزرگ بر موجودیت خودمی انگاشتند چرا که صدام به صورت غیر قابل تصوری، پیش بینی نشده عمل می کرد ومنافقین درچنین شرایط آشفته وبی وضعیت، اقدام به حملات کرگدنی در مسیرجاده های ورودی مرزخسروی تا اسلام آباد غرب وکرمانشاه کردند، اما به همان دلیل آشفتگی ونیزعدم اطلاع و بهره گیری آمریکا وعراق از فن تحریف که واقعیات کشور ایران را برای آنها واژگونه نشان داده بود، دچار شدیدترین خسارات ومتحمل بیشترین ضایعات و تا حدود بسیار زیادی موجب ازهم گسیختگی و انزوای این سازمان تروریستی شد.
جالبتراینکه منافقین برای باردوم وطی سالجاری دروقایع اخیر وآشوب های تهران با استفاده ازهمین روش ها که قبلاً آزموده ودرآن شکست خورده بودند،مرزهای عراق رابه قصد شهرهای ایران ترک کرده وبرای تحریک های خیابانی ونفوذ در صفوف معترضین وانحراف و هدایت اعتراضات به سمت آشوب هاوبی نظمی ها تلاشهای بی ثمر دیگری را ازخود نشان دادند.
آنچه ازاین بحث مستناد می شود این است که تبلیغات در اشکال جدید آن اعم ازرادیویی، تلویزیونی، ماهواره ای واینترنتی، همچنین بهره گیری ازتکنیک های تحریک افکارعمومی بیش ازآنکه توسط دولت ها برای سازندگی وساختار سازی بکارگرفته شود، دردست دولت ها و سایت ها وشبکه های خبری تصمیم سازجهانی است که همواره برای تسلط برمنابع کشورهای روبه توسعه وانقلابی مانند ایران، چین، ونزوئلا، شیلی و... بکارگرفته شده که با تورقی درتاریخ می توان بوضوح آنرا درلابلای زندگی بشرامروزی پیدا کرد.
ازآنجایی که دهکده جهانی برای همه ی مردم دنیا قابل رویت وسرکشی است وتوان تحرکات نظامی استعمارگران راکم کرده، بیشتر مورد اقبال قرارگرفته است، پروژه ی بر اندازی نرم یا انقلاب های رنگی ازاین دست اقدامات است که مرزخاصی نمی شناسد و هر جا که منافع استعمارگران اقتضا کند رخ خواهد داد.
اما درهمه ی موارد ازقدیم گرفته تا حال، هدف تسخیر ودسترسی آسان به منابع وذخایر انرژی و ثروت واحیاناً کسب قدرت سیاسی بیشتر درحوزه های مختلف جغرافیایی بوده است.
راندازی نرم، انقلاب رنگی، حرکت های مخملی، انقلاب مخملی، پروژه ای تبلیغی و بر ندازانه است که پیامد آن برای دولت های آمریکا وانگلیس، پایین آمدن هزینه ها وبه نوعی با دست مردم کشور مورد هدف(مار راگرفتن) بدون آنکه آسیب آنچنانی متوجه خودشان بشود یا هزینه های سرسام آورنبرد نظامی را تحمل کنند، بوده است. حرکتی که با آگاهی و اطلاع رسانی صحیح به ملت ایران ومشارکت دادن آنها درحفظ منافع ملی و پرهیز ازتنش های کلامی وخیابانی می توان آنرا عقیم گذاشت. فرمولی که با حرکتی سیستمی ومنسجم و البته فراگیر وبازدارند، می توان آنرا برای کشورایران غیرقابل تعمیم تعریف کرد.